ШТА ЗНАЧЕ СССС – ОЦИЛА ИЛИ СЛОВА

Aleksandar Palavestra

O ocilima

Slova ili ocila?

Pitanje krsta i ocila u vizantijskom sistemu simbola, i docnije u srpskom grbu, cesto puta je bilo
razmatrano. Najdetaljnije i najpreglednije je o ovom problemu pisao Aleksandar Solovjev i to u vise
navrata.[1] Solovjev je, veoma akribicno, naveo u svojim radovima obimnu literaturu, istorijat
citavog problema, kao i razlicite stranputice i zablude u tumacenju ovog simbola, toliko vaznog za
srpsku heraldiku. Jos 1929, u svom prvom objavljenom heraldickom radu, 


Solovjev je usvojio
Svoronosovo misljenje, iz 1899.[2] Sustina Svoronosove ideje bila je da se na zastavi Paleologa
nalazio tetragram, odnosno krst i cetiri slova B, a da je smisao tih slova invokacija bozanstva (kao i
na drugim slicnim tetragramima). Tako su, po Svoronosu, cetiri slova B, rasporedjena oko krsta,
najverovatnije pocetna slova reci BOHQEI (pomozi). O Svoronosovom tumacenju tetragrama
Paleologa Solovjev doslovce pise: " Na kraju krajeva, g. 1899. posvetio je I. N. Svoronos veliku
studiju tome pitanju i resio ga definitivno".[3] Od ovog misljenja, Aleksandar Solovjev, ni u svojim
kasnijim radovima nije odustajao. Obimnu gradju koja upucuje na postojanje ocila na tetragramu
Paleolaoga, ovaj vrsni heraldicar objasnjavao je time sto su onovremeni heraldi i putopisci sa
Zapada, nesvikli na pismena u grbu, slova B, pogresno "procitali" kao ognjila, odnosno ocila.
Heraldicki izvori, medjutim, navode na potrebu da se ponovo odskrinu vrata jednoj drugacijoj
pretpostavci. To je teza da je na tetragramu Paleologa izvorno prikazan krst i cetiri ocila. O tome je,
kako savesno navodi Solovjev, pisao jos Lambros 1861. godine.[4] Da bi se potkrepila ova
hipoteza, ne treba ici mnogo dalje od obimne gradje koju je u svoja tri navedena rada izlozio sam
Solovjev.
Najjasniji u tom pogledu je podatak iz Pseudo Kodinovog spisa De oficiis - vizantijskog izvora
koji govori upravo o razlicitim protokolarnim pitanjima i vojnim i sluzbenim oznakama na dvoru
Paleologa.[5] Pseudo-Kodin jasno veli da zapovednici ratnih brodova isticu uobicajenu carsku
zastavu, to jest krst s ocilima - stauron meta purekbolwn.[6] Tesko je poverovati da bi se u jednom
strogom i zvanicnom pravilu sluzbe - sto je zapravo Pseudo-Kodinov spis - proizvoljno tumacio znak
na carskoj zastavi i da bi se eksplicitno spominjalo ocilo, da je u pitanju bilo slovo B, koje je
navodno predstavljalo - ni manje ni vise nego invokaciju bozanstva! Za tu zastavu izricito se
upotrebljava rec flamulon (flamoulon). Vrlo je vazan Kodinov podatak da je u pitanju, uobicajena
carska zastava (flamulon), sto navodi na pomisao da je postojala i neka druga, posebna carska
zastava. Zaista, na drugom mestu u istom izvoru, navodi se da su vojni odredi imali svoje flamulone
sa razlicitim simbolima i slikama svetaca i to da su ih prilikom ceremonija uvek nosili i isticali u paru
(ukupno je bilo sest pari ovih zastava). Ispred svih ovih zastava, medjutim, nosen je carski steg -
divelion (dibellion) koji je samo jedan. Nije sasvim jasno da li je divelion unikatan tj. jedan jedini
ili, za razliku od flamulona, nije nosen u paru?[7] Tacna Kodinova formulacija da je divelion istican
jednom samo jedan (To dibellion o de eni monon en) ukazivala bi na ovu drugu mogucnost, tj. da se
naglasava da carski steg nije bio nosen u paru. Aleksandar Solovjev smatra da je i na divelionu bio
istaknut tetragram Paleologa - tj. krst sa ocilima (interesantno je da Solovjev, iako zagovornik
Svoronosove teze, cesto pise bas krst sa ognjilima, ).[8] Ovo, ipak, nije sasvim izvesno. Ako se
pazljivo analiziraju Pseudo-Kodinovi podaci vidi se da je krst sa ocilima bio na uobicajenoj carskoj
zastavi tj. na jednom od flamulona, a da je postojala i posebna (vaznija) carska zastava - divelion.
Nije verovatno da bi i na uobicajenom i na posebnom stegu bili isti simboli, vec se namece pomisao
da su uobicajen carski flamulon i carski divelion bili razliciti. Domisljanje o tome sta je moglo biti
predstavljeno na divelionu izlazi iz okvira ovih zabeleski. Vratimo se stoga ocilima, koja su se - kako
smo videli - pojavljivala na uobicajenoj carskoj zastavi Paleologa, koju su isticali i zapovednici
ratnih brodova. Na ovome mestu trebalo bi, kao sasvim nategnuto i neuverljivo, odbaciti objasnjenje
A. Solovjeva, da su cak i u samoj Viznatiji slovo B prozvali ocilom, zbog toga sto se njihova flota
sluzila ubojitim oruzjem - grckom vatrom, pa se navodno otuda spominje krst sa ognjilima i kod
Pseudo-Kodina.[9]




Razni oblici ocila

Ocilo, odnosno ognjilo, je - kao sto je poznato - gvozdeni instrument kojim se iz kremena,
udarcem, izbija iskra i tako pali vatra. To je zapravo obicna savijena gvozdena sipka a varijacije
osnovnog oblika zavisile su uglavnom od preovladjujuceg stila i invencije kovaca. Sredina sipke je
savijanjem ispupcena i sluzi kao radna povrsina tj. njome se udara kremen, dok su krajevi savijeni,
manje ili vise, ali dovoljno da posluze kao drska alatke. Ocila, dakle, ima raznih: otvorenih,
poluotvorenih i zatvorenih, oblih i uglastih. Lep prikaz raznih ocila, i srednjovekovnih i savremenijih,
donosi Solovjev u svojoj Istoriji srpskog grba. Otvorena ocila potsecaju na cirilicko slovo S (otuda
ona zabluda o cetiri S na srpskom grbu), ili na znak [, kada su uglasta. Zatvorena uglasta ocila gotovo
su identicna slovu B, dok su zatvorena obla slicnija maloj grckoj beti. Na novcu Paleologa zaista se
javlja tetragram sa necim sto se moze protumaciti kao slovo B, ali i kao ocilo zatvorenog tipa. Na
kovanom srednjovekovnom novcu tesko se mogu prikazati detalji na osnovu kojih bi se savim jasno i
nedvosmisleno moglo odrediti da li se radi o ocilu ili slovu. Na nesto vecem vizantijskom spomeniku
iz epohe Paleologa, jasno se medjutim vidi da je rec o ocilima. To je "grb" Paleologa sa Galatske
kapije u Carigradu (XIV vek). Na kapiji je u kamenu uklesan grb (stit) sa krstom i cetiri ovalna ocila
zatvorenog tipa. Dovoljan je i letimican pogled na bilo koji vizantijski natpis i oblike slova, da bi se
shvatilo da na Galatskoj kapiji nisu slova B, vec ocila (ona sa uobicajene carske zastave). Sam
Solovjev istice da su na Galatskoj kapiji "isklesana okrugla zatvorena ognjila, kao kurzivna B".[10]



Grb sa Galatske kapije u Carigradu
(po A. Solovjevu)

Kako medjutim stoje stvari sa srednjovekovnim zapadnim izvorima, onim koji su navodni krivci
za "pretvaranje" slova B u ocilo? Na portolanima - pomorskim kartama i uputstvima za plovidbu -
ponekad je nacrtana i vizantijska obicna carska zastava tj. ona sa krstom i ocilima. To je onaj steg
koji je istican i na vizantijskim ratnim brodovima. Nije slucajno da su zapadni pomorci i kartografi
zapamtili bas zastavu koju su najcesce sretali - onu sa brodova. Na portolanu jednog spanskog fratra
iz Sevilje, iz 1340. godine, iznad Carigrada se vije crvena zastava sa zlatnim krstom i cetiri zlatna
eslabones - ocila kako tacno prevodi sam Solovjev.[11] Ocila su otvorenog tipa, dakle ona koja pre
lice na slova S nego na slova B. U drugim portolanima iz XIV i XV veka ova zastava se pojavljuje
iznad Soluna ili Carigrada, a ocila su zatvorenog tipa, slicna slovu B (portolani Petra Veskontea
1320, Andjelina dal Orta iz 1330, Andjelina Dulserta iz 1339, Franceska Cezanisa iz 1420 g. itd.).[12] I
u zapadnim grbovnicima XIV i XV veka prikazuju se nekada otvorena, a nekada zatvorena ocila.
Tako se u grbovniku Lord marsals rol (Lord Marshal's Roll) iz 1310, misteriozna kraljevina Salemko
(verovatno iskvarena varijanta imena Solun-Salonika), pojavljuje sa grbom na kome je u srebrnom
stitu crveni krst izmedju cetiri crvena ocila otvorenog tipa (kao slova S). [13]


Zastava sa spanske pomorske karte iz 1330.
(po Solovjevu)

U grbovniku Sarole (Charolais) iz 1425. (odnosno u njegovoj kopiji iz 1656.), pojavljuje se,
medjutim, nesto drugaciji grb: na crvenom zlatan krst izmedju cetiri zlatna ocila zatvorenog tipa (kao
slova B). Ono sto je zanimljivo je da je ovo grb pripisan Srbiji, kao jedan od tri grba Srbije iz tog
grbovnika.[14] U rukopisu iz XIV veka Conscimiento de todos los Reinos, koji je najpoznatiji izvor
podataka o zastavama tog vremena, predstavljena je zastava vizantijskog cara: kvadrirana, u prvom i
cetvrtom kvartiru krst Sv. Djordja - crven na belom, u drugom i cetvrtom kvartiru na crvenom zlatni
krst i cetiri zlatna ocila (uglasta, otvorenog tipa).[15] Slican je grb Paleologa u grbovniku Konrada
Grinenberga (Grünenberg) iz 1483: na crvenom zlatan krst i cetiri zlatna ocila uglasto-otvorenog
tipa.[16]



Grb Paleologa iz Grinenberga
(A. Palavestra)

Velikaske porodice na Zapadu, koje su pretendovale na veze sa Vizantijom i Paleolozima, u
svoje grbove stavljaju ocila. Takav je slucaj sa firentinskim Acajuolima (u njihovom slucaju ocila su i
reciti grb - canting arms, posto acciauolo na italijanskom zanaci ognjilo). Njihovo ocilo je
najcesce uglasto, otvorenog tipa. Markizi Paleolozi od Monferata, takodje na grbu imaju ocila. Na
novcu Giljerma VII Paleologa od Monferata, s kraja XV veka, pojavljuje se tetragram sa
poluotvorenim uglastim ocilima.[17] Iako je na njihovom novcu sasvim nedvosmisleno predstavljeno
ocilo, od XVII veka markizi Paleolozi od Monferata tumace tetragram na svom grbu sasvim
drugacije: po navodnoj tradiciji Monferata, koju prenose heraldicari XVII veka Vilton i Dikanz, na
tetragramu su slova koja se citaju kao rebusBasileus Basilewn Basileuwn Basileuousi, odnosno car
careva caruje nad carevima. Ovo tumacenje su, kao nemoguce i svetogrdno - sa dosta argumenata -
odbacili i Svoronos i Solovjev.[18] Uprkos tome, ovo citanje rebusa se uporno provlaci kroz nasu
nauku.
Izgleda da zabuna i proglasavanje ocila slovima B, pocinje upravo na zapadu, a ne obrnuto
kako misli Solovjev. Tako jedan provansalski heraldicar iz druge polovine XV veka navodi da je grb
kralja Romeja crveno polje sa zlatnim krstom i cetiri grcka slova zvana beta, konfrontirana.[19] Ovo
je - koliko je meni poznato - jedino misljenje da su u grbu Paleologa slova B, koje hronoloski
prethodi sumnjivom tumacenju markiza od Monferata u XVII veku. Dikanz je 1680. u svojoj Istoriji
Vizantije preuzeo, sa izvesnom rezervom, tumacenje Monferata i grb Paleologa objasnio kao krst
sa slovima B koja nisu neslicna ocilima (quae cum purekbolw, chalybi ex quo excutitur ignis /
igniarum vocant, fusil / sit non absimilis).[20] Na crtezu grba, koji donosi Dikanz, medjutim, nacrtana
su ocila otvorenog tipa, a ne slova B! Na burgundskom ordenu Zlatnog runa, ocilo je kljucni deo
simbolike, a takodje je i bedz Burgundije. Nije iskljuceno da su ocila imala i neke veze sa "istocnim
pretenzijama" Burgundije, ali to je pitanje za neku drugu raspravu. Interesantan je, medjutim, podatak
koji navodi Solovjev, da je u Burgundiji bilo popularno tumacenje da su ocila zapravo slova B koja
znace Burgundija (uprkos tome sto je na zlatnom runu sasvim nedvosmisleno prikazano ognjilo, sve
sa iskrama i plamenom).[21]


Srpski grb iz Dikanza
(po A. Solovjevu)

Na Zapadu, dakle, protivno uverenju Svoronosa i Solovjeva, ne proglasavaju grcku betu za
ocilo, vec upravo obrnuto - ognjilo povremeno interpretiraju kao slovo B, pridajuci mu razlicito
znacenje. Podaci iz same Vizantije, kao sto je Pseudo-Kodinov spis, ili reljef na Galatskoj kapiji
jasno pokazuju da je na tetragramu Paleologa predstavljeno ocilo. Rani zapadni izvori, bilo da su
portolani ili grbovnici upucuju na isti zakljucak, s tim sto je ocilo bilo razlicito predstavljano,
otvoreno ili zatvoreno, a ponekad i eksplicitno objasnjeno (eslabones). Tek polovinom XV veka u
jednom zapadnom izvoru pojavljuje se tumacenje da je u pitanju slovo B, a to misljenje postaje,
posredstvom markiza od Monferata, dominantno u zapadnoj literaturi od XVII veka.
Jedan od kljucnih argumenata da je na tetragramu Paleologa predstavljen krst sa ocilima potice
upravo sa teritorije Srbije. To je poznati polijelej iz Decana. Smatralo se da ga je manastiru Decani
darivala kneginja Milica 1397. godine, mada ima novijih tumacenja da je zapravo lanac polijeleja
stariji i da potice iz vremena gradnje same crkve, oko 1330, a da ga je kneginja Milica sa sinovima
Stefanom i Vukom samo obnovila.[22] Lanac je sastavljen od kruznih plocica rasporedjenih u krst na
kojima su dvoglavi orlovi, zatim dugackih pravouglih plocica na kojima je motiv krsta i otvorenog
ocila i, konacno, kruznih plocica na kojima su natpisi i monogrami Stefana i Vuka Lazarevica. Ovaj
spomenik je vazan dokaz da su u Srbiji XIV veka bila prisutna oba vazna srpska heraldicka simbola -
dvoglavi orao i krst sa ocilima, iako su oba bila uvezena iz Vizantije Paleologa.
Znacaj ovog heraldickog izvora nedavno je doveo u pitanje Dragomir Todorovic.[23] Pisuci o
vizantijskim polijelejima pokazao je da je decanski polijelej najverovatnije nastao u krugu solunskih
livackih radionica XIV veka. Todorovic dalje, na osnovu analize razlicitih ukrasnih elemenata na
plocicama lanaca, tvrdi da na polijeleju iz Decana zapravo i nema ocila, vec je to sto izgleda kao
ocilo samo uzgredni i nezeljeni propratni efekat, odnosno "negativ", floralnog motiva. Svoju tvrdnju
potkrepljuje ubedljivom hipotezom da su floralni i drugi motivi nastali kombinacijom nekoliko tipova
alata, probojaca odnosno sekaca za metal razlicitih profilacija: trouglastih, kvadratnih, kruznih, u
obliku zapete itd. Iz interesantne gradje koju je izlozio, Todorovic medjutim, izvlaci savim pogresne
zakljucke. Iz njegovih podataka jednostavno ne proizilazi zakljucak da na polijeleju iz Decana nema
ocila. Pre svega dovoljno je pogledati lanac decanskog polijeleja da bi se videlo da tu nema
nikakvih vegetabilnih i floralnih motiva i njihovih "negativa" u obliku ocila. Na pravougaonim
plocicama su iskljucivo krstovi i otvorena ocila u formi tetragrama, sa po jednim dodatnim ocilom
gore i dole. To sto je dobijen koriscenjem odredjenih probojaca, pogodnih i za floralne ornamente,
ne znaci da motiv ocila ne postoji na vizantijskim polijelejima. Naprotiv, iz gradje koju iznosi
Todorovic jasno se vidi da je simbol ocila prisutan i cest na lancima vizantiskih polijeleja XIV veka,
pa i docnije. Ocilo je nekad izolovano u tetragram kao na decanskom polijeleju, a ponekad u
kombinaciji sa biljnim i drugim ukrasima. Uostalom sasvim je ocigledno (kao sto pokazuje i sam
Todorovic) da je i motiv dvoglavog orla sa decanskog polijeleja, nastao kombinovanjem razlicitih
probojaca (trougaonog, kvadratnog i kruznog).
Ono sto iz otkrica D. Todorovica proizilazi je to da su za pravljenje ukrasnih lanaca polijeleja
korisceni razliciti probojci/sekaci i da je jedan od njih bio veoma zgodan za usecanje motiva ocila
(sto svedoci o vaznosti ovog ukrasa). Takodje sledi zakljucak da je motiv otvorenog ocila, a ne
slova B, bio medju omiljenijim ukrasima vizantijskih polijeleja, cesto u kombinaciji sa floralnim
ornamentima, a cesto i sa dvoglavim orlovima. Todorovic smatra da dvoglavi orlovi na polijelejima
nisu "carski" orlovi, i da imaju drugu, duhovnu simboliku primerenu crkvenim ukrasima, pa da prema
tome ni ocila nisu prikladna za crkveni nakit. Ovo misljenje je neutemeljeno iz prostog razloga sto ne
znamo mnogo o sustini i viseznacnosti vizantijske simbolike dvoglavih orlova, a pogotovo ne o
znacenju ocila, ni o njihovoj eventualnoj i sasvim mogucoj duhovnoj simbolici. Verovatno je
Dragomir Todorovic u pravu kada tvrdi da je polijelej iz Decana nastao u nekoj vizantijskoj livnici
solunskog kruga, ili bar pod njenim jakim uticajem. To znaci da je motiv tetragrama sa ocilima (i to
otvorenim, a ne samo zatvorenim kao na novcu Paleologa i na Galatskoj kapiji) bio koriscen i
omiljen u Vizantiji Paleologa, ali i u Srbiji XIV veka i to ponekad uz drugi carski simbol - dvoglavog
orla.
Tetragram sa cetiri otvorena ocila javlja se i na novcu despota Stefana Lazarevica. Mali srebrni
novac sa inicijalom cirilickog D na aversu i krstom i cetiri otvorena ocila (koja podsecaju na
polumesece) postavljena dijagonalno u odnosu na krst na reversu, vezuje se za despota Stefana.
Novac se cuva u zbirci Narodne banke Jugoslavije, a objavio ga je Sergije Dimitrijevic.[23] Ovaj
podatak potvrdjuje prisustvo i vaznost tetragrama sa ocilima u Srbiji XIV/XV veka. Ujedno je ovaj
despotov novac znacajna karika u lancu heraldicke evolucije koja je vodila od tetragrama
Paleologa do grba Srbije, kakav je poznat od kraja XVI veka zaslugom "ilirskih" grbovnika.


Novac despota Stefana Lazarevica
(po S. Dimitrijevicu, 1970.; crtez A. Palavestra)



Ocila od ili ka krstu?

Jedno od omiljenih pitanja u vezi sa ocilima na srpskom grbu je definisanje njihove orijentacije u
odnosu na krst. Na ovom mestu nece biti mnogo reci o razlicitim magijsko-hermenautickim
razmisljanjima, koja se povremeno provlace kroz nasu javnost, a ticu se razbijenosti, odnosno
celovitosti kruzne forme i dejstva takvih simbola na citavo Srpstvo. Svrha ovih redova je da ponude
odgovor na pitanje: da li je Dimitrije Davidovic pogresio kada je 1835, u Sretenjskom ustavu,
napisao da su ocila okrenuta ka krstu? U tekstu ustava, clan 4, pise: "Grb narodni srbski predstavlja
krst na crvenom polju, a medju krakovima krsta po jedno ognjilo okrenuto k krstu". [25] Aleksandar
Solovjev je u Istoriji srpskog grba, povodom ove formulacije napomenuo da je Davidovic
nezgodno stilizovao opis i napisao "okrenuta ka krstu" umesto "okrenuta od krsta", kako bi
navodno bilo pravilno. Od Solovjeva su ovu tezu preuzeli mnogi, koji - pisuci o srpskom grbu - nisu
propustali da spomenu kako je Davidovic pogresio i kako su u srpskom grbu ocila zapravo okrenuta
od krsta. Tako je i autor ovog teksta 1987. napisao, a 1991. ponovio kako su "ocila okrenuta ka krstu
verovatno nezgodna stilizacija, posto se ona uglavnom javljaju okrenuta od krsta".[26] Milic
Milicevic je, u knjizi Grb Srbije, pokusao nesto da napise o orijentaciji ocila, ali su mu osnovni tekst
i napomena - gde se objasnjava "okrenutost ognjila" - u potpunom nesaglasju pa nije jasno sta je u
stvari hteo da kaze.[27]



OCILO:    A - Radna povrsina        B - Drska - ledja

Da li je Dimitrije Davidovic - koji je sasvim sigurno ocilom pripaljivao cibuk - bio u zabludi? Da
li smo svi mi - pocev od Solovjeva - koji se sluzimo sibicama i upaljacima, u pravu? To pre svega
zavisi od toga kako se definise prednja i zadnja strana predmeta. U slucaju ocila i slicnih alatki,
vazniji deo predmeta je radna povrsina. Ocilo ili ognjilo je zapravo savijena gvozdena sipka.
Sredisnji deo sipke, odnosno njena ispupcena strana, radna je povrsina ocila. Njome se udara kremen
i izbijaju iskre, koje potom padnu na trud i pale vatru. Krajevi sipke su, manje ili vise, savijeni na
unutra i predstavljaju drsku ocila. Ukoliko su krajevi manje savijeni, ocilo lici na slovo S; ukoliko su
vise podvijeni ono lici na slovo B (ali se zgodnije drzi, posto se prsti mogu proturiti kroz petlje na
drsci). O zabuni koju jos od XIV veka izaziva slicnost ocila sa slovima S i B vec je bilo govora. Ovde
je rec o tome kako je ispravno definisati polozaj ocila u srpskom grbu.
Predmet je okrenut ka necemu (recimo ka krstu) kada mu je vazniji deo, lice ili radna povrsina,
okrenut ka tome. U slucaju oruzja ili alata koji ima drsku nije tesko odrediti orijentaciju: mac, bodez,
ribaca cetka ili pegla okrenuti su ka necemu radnom povrsinom, a od toga drskom. Zamislimo, ma
kako to svetogrdno zvucalo, grb na kome je krst izmedju cetiri pegle. Pegle bi, razumljivo, bile
okrenute ka krstu kada bi ka krstu bile okrenute njihove radne povrsine. Naprotiv, pegle okrenute od
krsta, bile bi drskom okrenute ka krstu, a ravnom (na modernijim peglama vec teflonskom) plocom
kojom se pegla, od krsta. Potpuno je isto i sa ocilima: ocilo je okrenuto ka krstu, kada mu je ka krstu
okrenuta radna povrsina dok mu je drska na suprotnoj strani. Upravo je takav polozaj ocila u
srpskom grbu. Tako je Dimitrije Davidovic bio u pravu kada je polozaj ocila definisao kao ocila
okrenuta ka krstu. Koreni zablude A. Solovjeva i nas, koji smo preuzimali njegovo misljenje, nalaze
se u nerazumevanju funkcije jednog arhaicnog predmeta kao sto je ocilo, koji je retko ko drzao u
ruci, a jos redje ko koristio. Slicnost ocila sa slovom S takodje je navodila na nehoticnu gresku posto
bi slovo S (da je u srpskom grbu umesto ocila) zaista bilo okrenuto od krsta, odnosno ledjima ka
krstu, a otvorenim delom (licem) od krsta. Kao sto, medjutim, znamo u grbu Srbije nisu slova S, niti
slova B, vec ocila.
Sa stanovista postovanja krsta, orijentacija ka krstu je ispravna i razumljiva, posto su simboli iz
pocasti prema krstu okrenuti ka njemu. Paradoksalno je da se ocila okrenuta od krsta javljaju u grbu
Karlovacke mitropolije 1725. i da se kao razlog navodi "teznja vaskolikog Srpstva ka jednistvu".[28]
Misljenje da je orijentacija ocila jedan od glavnih uzroka srpske razjedinjenosti ima odjeka i do
danasnjih dana. Jedan od zagovornika tog stava, Milic od Macve, polozaju ocila pridaje kobno i
zloslutno znacenje: "Neko se ocigledno poigrao sa simbolima na nasem grbu. U proslosti je to
ucinjeno zasigurno u Vizantiji vesto i zlonamerno pogresno postavljenim polozajem cetiri ocila
licem i trbuhom u polje odakle vrebaju raznolike opasnosti spolja, kao udarci gromova. Zato je
Vizantija i propala. Car Dusan, koji bejase Silni, preuze taj polozaj ognjila, pa mu ode "na komade
carstvo". Pogresno postavljena kresiva nisu mogla da zastite jezgro kuce".[29] Videli smo, naprotiv,
da su ocila okrenuta licem ka krstu, a drskom ka spoljasnjosti i opasnostima "kao udarcima gromova".
Ko zna, mozda ni to ne valja?

______________________________________________________________

1 Aleksandar Solovjev, O postanku srpskog grba, Sisicev zbornik, Zagreb 1929. 537-548; Isti, Les emblèmes
héraldiques de Byzance et le Slaves, Seminarium Kondakovianum, Prague 1935. 119-164; Isti, Istorija Srpskog grba,
Melburn 1958.
2 I. N. Sboronou, Buzantiaka nomismatika zhthmata. Journal international d'archeologie numismatique II. Athenes
1899.
3 Aleksandar Solovjev, O postanku srpskog grba, 541.
4 Isto.
5 Pseudo-Kodinos, Traité des offices, ed. J. Verpeaux, Paris 1966.
6 Isto.
7 Isto.
8 A. Solovjev, Istorija srpskog grba. 28
9 Isto. 27.
10 Isto. 30.
11 A. Solovjev, Zemlje Juznih Slovena i njihovi grbovi na spanskom putopisu 14 veka, Glasnik istorijskog drustva u
Novom Sadu VI, 1933. 324-328.
12 Isto; A. Solovjev, Istorija srpskog grba. 26, G. Tomovic, Jugoslovenske zemlje na srednjovekovnim pomorskim
kartama, Monumenta carographica Jugoslaviae II, Beograd 1979. 35-66.
13 D. Cernovodeanu, Les armoires des souverains du sud-est Europeen dans les rôles d'armes français, anglais et
allemands du XIIIe. au XVe. siècles, Actas do 17.
Congresso Internacional das Ciêncas Genealògica e Heráldica, Lisboa 1986. 189, 214, 215; A. Palavestra, Srpska
srednjovekovna heraldika, Srbija, Beograd 1997. 86.
14 D. Cernovodeanu, Op. cit. 189, 214.
15 O. Neubecker, Heraldry, Sources, Symbols and Meaninig, London 1988. 106.
16 C. Grünenberg, Wappenbuch (1483), Gorlitz 1875. Taf. XXIXb
17 A. Palavestra, Srpska srednjovekovna heraldika, Srbija, Beograd 1997. 85.
18 A. Solovjev, Istorija srpskog grba. 25.
19 A. Solovjev, Les emblèmes héraldiques de Byzance et les Slaves, 23.
20 Du Cange, Historia byzantina, duplici commentario illustrata. Paris 1680. 249.
21 A. Solovjev, Istorija srpskog grba. 29.
22 D. Todorovic, Nalazi iz stare solunske livnice, Hilandarski zbornik 8, 1991. 99-124.
23 Isto.
24 S. Dimitrijevic, Nova serija novih vrsta srpskog srednjovekovnog novca V, Starinar XX. 1969. 73-77; M.
Jovanovic, Novac ucesnika kosovske bitke sa srpske strane, Numizmaticar 12, 1989. 48.
25 D. Mrdjenovic, Ustavi i vlade Knezevine Srbije, Kraljevine Srbije, Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije
(1835-1941), Beograd 1988. 27.
26 D. Mrdjenovic, A. Palavestra D. Spasic, Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele, Beograd 1987,
1991. 187, 253.
27 M. Milicevic, Grb Srbije, Beograd 1996. 60.
28 A. Solovje

Serbian Café : Diskusije : Istor

Znacenje CCCC
maja - Feb 6, 1999 10:37 (194.54.36.130)

Sta ustvari cetiri C znaci ?

Cula sam od nekog da je danasnje znacenje "Samo Sloga Srbina Spasava" tek naknadno dodato i da navodno simbol potice
iz Vizantije.


Moderator - Feb 6, 1999 14:20 (209.88.77.85)

Simbol koji podseca na cirilicno C je u stvari "drevna" gvozdena alatka koja se koristila za paljenje vatre. Radi se o tzv.
OCILU kojim se palila vatra udaranjem tj kresanjem.

Nisam siguran da Vizantija polaze pravo na ovaj patent.



Naomi - Feb 6, 1999 15:11 (24.112.28.149)

SRPSKI GRB- stit sa krstom i ognjilima- vodi poreklo od vizantijskog znaka koji se javlja na novcu cara Mihajla Paleologa, a
to znamenje je kasnije postalo grb ove dinastije. Na vizantijskom grbu su ognjila nalik na slovo V, a na kasnijem srpskom grbu
na slovo C, ali, po Aleksandru Solovjevu, veza izmedju Paleolovog znamenja i srpskog grba je nesumnjiva. Istice se kao
najstariji autenticni primerak srpskog krsta sa cetiri ognjila na velikom polijeleju u manastiru Decani, daru knjeginje Milice i
njenih sinova. Grb se vremenom menjao u nekim sitnim detaljima. Tek u doba kneza Milosa usvojen je kao jedinstven srpski
grb casni krst sa 4 ognjila, a javlja se prvi put 1819. god kada i postaje heraldicko obelezje srpske vlade i srpskog vladara.
Sretenjskim ustavom 1835 god. ovaj grb je ozvanicen i opisan u clanu 4. pomenutog ustava.
U doba romantizma srpski narod je heraldickim ognjilima poceo da daje drugi smisao. U njima su se mogle videti "Samo Sloga
Srbina Spasava", ali i "Sveti Sava Srpska Slava".



Hadrian - Feb 6, 1999 17:32 (209.52.147.206)

Rimsko Carstvo (ovde mislim na njegov Vizatnijski period) je jos od klasicnog doba bilo nazivano "Majka nacija". Jedan od
najboljih primera toga su Srbi i Carstvo - od 7-15 veka dalo nam je kompletan identitet, onakvim kakvog ga danas znamo. Dalo
nam je religiju iz koje je izronila SPC kao jedan od osnovnih stubova nacionalnosti, cirilicno pismo koje cemo da izgubio ako
smo dovoljne budale da ga ispustimo, ali i simbole. Pre svega tu je dvoglavi orao, koji je bio na zastavama dinastije Paleologa
(1261-1453 AD), u pocetku srni orao na purpurnoj zastavi, a kasnije na zlatnoj zastavi (ovo je danas zastava Grcke
Pravoslavne Crkve). Simbolika dvoglavog orla je dvojaka: moc Carstva u domenu zemaljskog i duhovnog, kao i njegovo
pravo na zemlje i istoka i zapada. Srbi su orla preuzeli krajem 13 veka, prvo kao deo vladarske odore koju se kopirali iz
Carigrada. Ruski dvoglavi orao je takodje direktno povezan sa Vizantijom, jer su Carska znamenja odnesena 1453 u Rusiju
kada je pao Novi RIm pod Turke, pa je Rusija postala njen naslednik ("Treci Rim"), i stoga su imali legalnog prava na deo
Carskog Grba.

Sto se tice CCCC, ovo je isto adaptacija dela znamenja Paleologa. Njihov Grb je imao cetiri slova B rasporedjena oko krsta.
To se tumacilo tekstom:
Basileus Basileon Basileuon Basileonton
Sto u prevodu znaci
car careva caruje carevima
Ideja je bila da se istakne prvenstvo vladara u Novom Rimu nad svim ostalim vladarima (koji su izgradili svoje drzave nad
delovim bivse Carske teritorije).

Nadam se da je pomoglo,
Hadrian.



djeneral - Feb 6, 1999 18:39 (209.161.230.22)

Naomice!



Naomi - Feb 7, 1999 00:12 (24.112.28.149)

Samo bih da dodam:
Kada je Knezevina Srbija 22.febr. 1882. godine proglasena za Kraljevinu, izmenjen je i njen grb. Prema ideji istoricara
Stojana Novakovica, najboljeg poznavaoca heraldike balkanskih zemalja i tadasnjeg ministra prosvete i crkvenih poslova, u
grb Kraljevine inkoporiran je heraldicki znak dvoglavog belog orla rasirenih krila, cime se Srbija i simbolicki oslonila na
srednjovekovnu nemanjicku tradiciju, dok je na grudima orla zadrzano vec klasicno znamenje-casni krst sa 4 ognjila. Opis
grba nalazi se u posebnom zakonu o grbu Kraljevine Srbije, od juna iste godine. Clan tog zakona o grbu unet je u Ustav
Kraljevine Srbije, dec. 1888god, odakle je citiran u Ustavu od 1901 i 1903 godine.
Posle ujedinjavanja i proglasenja Kraljevine SHS, 1918. god, stvoren je i grb nove drzave. Nakon konsultacija (predstavnici
sva 3 naroda, kao i regent A. Karadjordjevic), likovno resenje je izradio arhitekta Pera Popovic. Nemanjicki beli orao je na
svoja prsa primio grbove 3 naroda. To je od 1929.god. bio grb Kraljevine Jugoslavije.
Posle IIsv. rata i proglasenja DFJ, drzavni grb i grbovi nekih republika dobili su nova heraldicka resenja i socijalisticke
oznake, sa petokrakom zvezdom, a prema ideji Djordja Andrejevica Kuna. Na grbu Srbije, na stitu su zadrzana 4 ognjila bez
tradicionalnog krsta, ali u drevnom, heraldickom, krstolikom rasporedu.



Zoki - Feb 7, 1999 01:13 (199.174.207.167)

Cetiri ocila se nalaze oko krsta i u Vizantiji, samo su ponekad okrenuta i na unutrasnju stranu. Tumacenje sa 4 slova "B"
(novogrcki "Vita", starogrcki "Beta") se javlja u vreme Cetvrtog krstaskog rata (kada je na prevaru osvojen i opljackan
Carigrad).
Grci to tumace drugacije: radi se o krstu Konstantina Velikog, onom koji mu se javio u snu uoci bitke, sa porukom "Ovim
pobedjuj!". Krst je plamteo nebeskom svetloscu. Taj krst se prikazuje na razlicite nacine. Najcesce sa iskrama koje izbijaju iz
sredista krsta, izmedju krakova. Druga varijanta je sa tekstom "IS-HS-NI-KA" (IsuS HristoS NIKA = Isus Hristos Pobedjuje).
Treca je sa ocilima kao simbolom iskri i vatre.

 www.amika.rs




Коментари

Популарни постови са овог блога

ФАБРИКА ПАРА – СТОМАК-ЕЛИМИНАТОР

ХУМОР - МОСТ ЗА СВЕ ЖЕЉЕ

Београдске новине - ПРИЧЕ, РОК У БЕОГРАДУ